Cinsellik
İdrar kaçırma kâbusunuz olmasın
Genellikle menopoz ile birlikte görülme sıklığı artan idrar kaçırma rahatsızlığında, genetik faktörlerin etkisi büyük. Uzmanlar, erken teşhis edildiğinde tedavi yöntemlerinin basit ve zahmetsiz olduğuna dikkat çekiyor.
MENOPOZ İLE BİRLİKTE ÖNLEM ALMAYA BAŞLAYIN
İdrar kaçırma nedir?
Acıbadem Bursa Hastanesi Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Murat Şamlı: Zaman ve yer açısından uygun olmayan hallerde istemsiz bir şekilde idrar boşalmasına ‘idrar kaçırma’ adı verilir. Böbreklerde oluşan idrar, üreter adı verilen idrar kanalı aracılığı ile idrar torbasına ulaşır. İdrar torbasında biriken idrar belli bir hacme ulaşınca, bu organdan çıkan uyarılar doğrultusunda beyin, omurilik ve sinir ağı aracılığı ile idrar torbasına kasılmasını sağlayan uyarı gider. Bununla birlikte idrar tutmayı sağlayan farklı kaslara da uyarı giderek bu kasların gevşemesi sağlanır. Bu şekilde kontrollü bir biçimde, uygun yer ve zamanda mesanenin boşalması sağlanır. İşte, idrar torbasının idrar depolamasını ve içindeki idrarın kaçmasını engelleyen bu mekanizmalara ait sinir, kas ve anatomik destek yapı problemleri istemsiz idrar kaçışına sebep olmaktadır.
Bu rahatsızlık, kadınlarda en çok hangi yaşlarda görülür?
Doç. Dr. Şamlı: En çok ileri yaşlarda görülen, yaşam kalitesini bozan bir hastalık olarak değerlendirilir. Özellikle menopozdan sonra şikâyetler artmaktadır. Menopozdan sonra görülen hormon al bozukluklar, östrojen yetmezliğinin sebep olduğu bağ dokusundaki zayıflamalar, birden fazla doğumlar ve bunların getirdiği doku zayıflıkları idrar kaçırmaya neden olabilir.
İdrar kaçırmanın sebepleri ve risk faktörleri nelerdir?
Doç. Dr. Şamlı: İlerleyen yaşla birlikte, özellikle menopoz sonrası östrojen hormonunun azalmasıyla leğen kemiği içindeki idrar torbası ve rahmi yerinde tutan destek dokular zayıflamakta ve idrar kaçırma artmaktadır. Fazla sayıda doğum yapılması, iri bebek doğurmak ya da doğumda vakum kullanılması idrar kaçırma riskini artıran faktörler arasındadır. Kabızlık, obezite, astım, kronik bronşit gibi hastalıklar da destek dokuların zayıflamasına neden olduğu için idrar kaçırma sebepleri arasında sorgulanmaktadır. Kalıtımsal olarak bazı hastalarda destek dokuları ve bağlar daha zayıf olabilmektedir, bu kişiler idrar kaçırmaya daha yatkındırlar. Sigara içenlerde idrar kaçırma daha sık görülmektedir. Şeker hastalığı, kas hastalıkları, leğen kemiği bölgesinde yapılan cerrahiler, omurganın etkilendiği kazalar veya cerrahi müdahaleler, sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları ve bazı ilaçlar, idrar kaçırmaya neden olan faktörler arasındadır. Gebelik sırasında yüzde 30-60 kadında idrar kaçırma oluşabilmektedir. Bu durum, doğum sonrası kendiliğinden düzelmektedir.
Kaç tip idrar kaçırma vardır?
Doç. Dr. Şamlı: ‘Stres tipi’ dediğimiz idrar kaçırma, karın basıncını artıran, hapşırma, öksürme, ıkınma, ağır bir şey kaldırma, yürüme gibi durumlarda meydana geliyor. Bu kişiler normal zamanda bir problem yaşamazken, güldüğü ya da hapşırdığı zaman, karın içi basıncı arttığında idrar kaçırabilmektedir. Bir de ‘urge tipi’ dediğimiz acili yet hissi ile kontrolsüz ve istemsiz idrar kaçırma şekli vardır. Kişinin idrar hissi ve böyle bir beklentisi yok iken, aniden tuvalete yetişmeye çalışması, yolda yüksek basınçla kasılan mesanenin o basıncını kontrol edememesi sonrasında idrar kaçırmak söz konusudur. Bir de ikisinin kombinasyonu olan ‘karışık tip idrar kaçırma’ hem hapşırarak, öksürerek kaçırdığı stres tipi, hem de urge tipi ani sıkışma halini birlikte yaşayan hastalar var. Bunların bir tanesi diğerini provoke edebilmektedir.
Nasıl ayırt edilebiliyor?
Doç. Dr. Şamlı: Öncelikle hastayla ayrıntılı bir şekilde konuşmak gerekiyor. Sorgu sırasında büyük bir anlamda sebebi ortaya koyabiliyoruz. Hangi pozisyonda, hangi şartlarda idrar kaçırdığını öğreniyoruz. Sebebinin yüzde 90’lık kısmını öyküden almaya çalışıyoruz. Daha sonra jinekolojik muayeneye geçiliyor. Jinekolojik muayenede hastayı öksürtüyoruz, yatarak veya ayağa kaldırarak ıkındırıyoruz. Birtakım ölçümler yapıyoruz. Vajende mesaneye ait veya makat bölgesinde sarkmaların olup olmadığını veya destek dokusunun yeterli olup olmadığını, vajen ya da makat girişindeki kasların kuvvetlerinin yeterli olup olmadığını kontrol ediyoruz. O bölge içine ulaşan sinirlerin bacaklara giden sinirler olduğunu biliyoruz. Buradaki refleksleri kontrol ediyoruz. Reflekslerdeki ve duyulardaki problemleri ortaya koymaya çalışıyoruz. Bundan sonra idrar tahlili, idrar kültürü değerlendirilmesi standart yapılıyor. Ancak bu konuya yönelik spesifik olarak yapılan test, ürolojik incelemedir. Bu incelemede mesaneye çok ince bir sonda yerleştirilmektedir ve mesane yapay olarak bir serum ile doldurulmaktadır. Burada mesanenin dolum sırasında birtakım hisleri duyup duymadığını değerlendiriyoruz. O sırada öksürtme, ıkınma gibi denemelerini yapıyoruz ve hangi basınçlarda, hangi şartlarda kaçırma olduğunu anlayabiliyoruz. Gündelik hayatta yaşadığı problemleri laboratuar ortamında doğrulamaya çalışıyoruz.
İdrar kaçırma yönteminin hangisi olduğu belirlendikten sonra uygulanan tedaviler farklı mı?
Doç. Dr. Şamlı: Urge tipi yani anı sıkışma tipi idrar kaçırmada, cerrahi tedaviyi tercih etmiyoruz, ancak öksürme hapşırma gibi karın içi basıncını artıran hallerdeki idrar kaçırmada cerrahi tedavi ön planda tercih edilmektedir.
Stres tipi idrar kaçırmada uygulanan cerrahi yöntem nasıl? Hasta ne kadar zaman sonra normal hayatına dönebiliyor?
Doç. Dr. Şamlı: Hastanın problemini tespit etmeye yönelik mesane günlükleri adını verdiğimiz birtakım tetkikler var. Burada hasta idrar saatlerini, miktarlarını ve kaçırma sıklıklarını 2–3 günlük zaman diliminde kaydediyor. Yani günlük yaşadığı problemleri sayısallaştırıyoruz. Hastayla bu problemin düzeyini ve hastanın tedavi sonrasındaki beklentilerini ortaya koymamız gerekiyor. Çünkü doktorun başarılı bulması kriterleri ile hastanın başarılı bulması kriterleri farklı olabiliyor. Günde 5-6 kez her hapşırdığında idrar kaçıran kişiye cerrahi uygulandığı zaman günde bir kez bu problemi yaşayabileceğini söylediğiniz zaman bunu bir başarı olarak kabul edebiliyor. Ama günde bir iki damla bile idrar kaçırmaktan rahatsız olan bir iş kadını, bir iki damlanın verdiği rahatsızlıktan çok daha fazla ızdırap duyduğu için böyle bir tedavi onun için yeterli olmayabiliyor.
Korunma yöntemleri nelerdir?
Doç. Dr. Şamlı: Hasta, fark ettiği noktada, eğer doktorla görüşürse problemi çözme ve anlama olanağına kavuşur; ancak bunları yaşın getirdiği normal bir durum olarak algılayıp geciktirdiğinde organlardaki sarkmalar zaman içinde daha belirgin hale gelir. Basit yöntemlerle tedavi edilebilir durumlar tedavisiz kaldığında, ilerlediğinde ciddi cerrahi tedavileri gerektirebilecektir. Birinci sırada koruyucu hekimlik ön plandadır. Kronik kabızlık, sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları da kişilerde idrar kaçırmaya sebep olabilir. Dolayısıyla kabızlıktan korunma, bol miktarda su tüketimi, sık tekrarlayan enfeksiyonların uygun şekilde tedavisi, eğer obezite denecek şekilde kilo problemi varsa bunun kontrollü bir şekilde düşürülmesi, özellikle menopoz döneminde bağ dokuları zayıfladığı için ağır yüklerden kaçınılması gerekir.
Menopoza giren kadınlarda neden idrar kaçırma problemi görülüyor?
Doç. Dr. Şamlı: Sebebi tam olarak bilinemiyor. Tüm menopoza giren kadınlarda idrar kaçırma olmamaktadır. Eğer ailede böyle problemler yaşayan insanlar var ise o genetik faktörler transfer edileceği için bağ dokularını oluşturan genetik materyal problemli olabiliyor. Bu kişilerin iyileşme ve doku destekleri genetik olarak size geçiyor.
